داخل مىكند ساعات ليل را در ساعات نهار و برعكس ، در فصل صيف « 73 » و شتاء « 74 » « به طول و قصر » « 75 » و زياده و نقصان . و ديگر اختلاف آنهاست در آفاق و امكنه به طريقى كه در يك افق و اقليم ساعات نهار به چهارده مىرسد و در يك افق و اقليم ساعات نهار به يك دقيقه و اين « ارض ظلمات » « 76 » است و در ميان اين دو افق ، ساعات ليل و نهار اختلاف بسيار دارد به طريقى كه در يك افق ارض ، يك ساعت مخصوص صبح است ، و همان ساعت در افق ديگر ظهر است ، و در افق ديگر عصر است ، و در افق ديگر مغرب است ، و در افق ديگر عشاء است ، و در بعضى از اين آفاق اكثر ايّام ، سه فصل تابستان است ، و در بعضى اكثر ايّام ، فصل زمستان است ، و در بعضى مساوى است ، و در بعضى مختلف ؛ كما قال اللّه تعالى : تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ « 77 » . و ديگر از آيات اختلاف ليل و نهار ، سكون و آرام بنى نوع انسان و حيوانات است در شب از تحمّل زحمات امور معاش كه : . . . جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً « 78 » ، و تحصيل معاش آنها در نهار است به سبب ضياء شمس و تربيت او در انسان و حيوان كه : وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً « 79 » . خامس از آيات عشره : الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ ؛

--> ( 73 ) - تابستان ( 74 ) - زمستان ( 75 ) - درازى و كوتاهى ( 76 ) - مقصود مناطق قطبى است . ( 77 ) - . . سياهى شب را در دل روشنائى روز نهان سازى و روشنائى روز را در دل سياهى شب . . : سورهء 3 آيهء 27 ( 78 ) - . . شب را براى آسايش شما ( تيره و تار ) قرار داد ( تا در آن از تلاش روز بياسائيد ) و روز را روشن مقرّر فرمود ( تا در آن به كار پردازيد ) : سورهء 10 آيهء 67 ( 79 ) - شب را روپوش آرامش و آسايش ساختيم و روز را براى كوشش و جنبش و تلاش معاش : -